“Năm 1948, Nam Cao viết "Đôi mắt " là rất có ý thức. Lúc này, hầu hết các nhà văn “tiền chiến” (trước tháng 8 năm 1945) đã đi theo kháng chiến. Nhưng hiện tượng xa vời, ít ra là chưa quen hòa nhập với quần chúng (nhất là với người dân quê); hiện tượng nhận thức về kháng chiến, về nhân dân một cách lệch lạc, thiếu tin tưởng; hiện tượng đi kháng chiến nhưng vẫn chưa gắn cảm hứng nghệ thuật với kháng chiến, với nhân dân không phải là không còn. Vấn đề “nhận đường”, vấn đề “đôi mắt” đang phải đặt ra với người nghệ sĩ. Đại hội văn hóa toàn quốc năm 1948 đã cố gắng xác định những quan điểm cần thiết. “Đôi mắt” của Nam Cao là một tác phẩm nghệ thuật góp phần tích cực vào việc xác định những quan điểm cần thiết đó.

… Vấn đề “đôi mắt” mà Nam Cao nêu lên trong tác phẩm, thì rõ ràng là vấn đề chẳng của riêng thời bấy giờ mà là vấn đề muôn thủa đối với nhà văn”

 Giáo sư, nhà giáo Nhân dân Nguyễn Đình Chú